Buwan ng Pambansang Pamana 2025: Kapitolyo sa kasaysayang pampulitika ng bansa — mga unang nalagakan ng panandang pangkasaysayan
Sa pagwawakas ng Buwan ng Pambansang Pamana, tampok sa seryeng ito ang mga unang Kapitolyo ng mga lalawigan na kinilala ng Pambansang Komisyong Pangkasaysayan ng Pilipinas (NHCP) sa pamamagitan ng mga panandang pangkasaysayan o pahayag bilang Pambansang Palatandaang Makasaysayan. Sa lente ng kasaysayang pampulitika, ang mga Kapitolyo ay hindi lamang gusali kundi espasyo ng pamumuno at kapangyarihan, na nagsilbing sentro ng kolonyal, rebolusyonaryo, at republikang pamahalaan sa mga lalawigan.
Mula sa panunungkulan ng mga alkalde mayor, gobernador sibil, at mga lider ng rebolusyon, hanggang sa muling pagtatatag ng demokrasya pagkatapos ng digmaan—ang mga istrukturang ito ay tahimik na saksi sa mahahalagang yugto ng pamahalaang Pilipino.
Ang mga larawang tampok sa serye na ito ay nagpapakita ng sampung makasaysayang gusaling Kapitolyo (o probisyunaryo) na unang kinilala ng Komisyon bilang mahalagang bahagi ng kasaysayang pampamahalaan ng bansa.

1. Kapitolyo ng Bataan
Orihinal na itinayo bilang Casa Real ng Bataan sa ilalim ni Alcalde Mayor Domingo de Goyenchea mula 1792 hanggang 1794. Nasira ito sa mga lindol noong 1852 at 1854, at isinailalim sa mga pagsasaayos noong 1854, 1869, 1880, at 1885. Mula Mayo 31, 1898 hanggang Enero 1900, nagsilbi itong punong-tanggapan ng Rebolusyonaryong Pamahalaan ng Bataan. Mula 1903 hanggang 1906, naging tahanan din ito ng Mataas na Paaralang Panlalawigan.

2. Kapitolyo ng Zambales
Itinayo ng Pamahalaang Kolonyal ng Espanya mula 1875 hanggang 1878, ang gusali ay orihinal na ginamit bilang Panlalawigang Piitan noong panahon ng mga Kastila. Noong 1899, ito ay naging Pangkalahatang Himpilan ng Rebolusyonaryong Pamahalaan ng Zambales. Matapos ang muling pagsasaayos ng harapan ng gusali noong 1939, nagsilbi na itong opisyal na Kapitolyo ng Pamahalaang Panlalawigan ng Zambales.

3. Price Mansion, Tacloban
Itinayo noong 1910, ang gusali ay dating pag-aari ni G. Walter S. Price at ng kanyang asawa. Sa panahon ng Kampanya sa Pilipinas ng Allied Forces noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ito ay pansamantalang ginamit bilang Kapitolyo ng Philippine Commonwealth mula Oktubre 20 hanggang 23, 1944. Naiwasan ni Heneral Douglas MacArthur ang matinding pinsala nang tamaan ng bombang Hapon ang bubong ng silid na kanyang tinutuluyan noong Oktubre 20, 1944.

4. Kapitolyo ng Leyte
Ang Panlalawigang Kapitolyo ng Leyte ang nagsilbing punong tanggapan ng Pamahalaang Komonwelt ng Pilipinas mula Oktubre 23, 1944 hanggang Pebrero 27, 1945. Noong Oktubre 23, 1944, nanumpa si dating Pangalawang Pangulo Sergio Osmeña bilang Pangulo ng Philippine Commonwealth sa hagdanan ng gusali sa harap ni Heneral Douglas MacArthur, na sinaksihan ng mga miyembro ng Gabinete, puwersa ng Allied Forces, at mga bagong layang Pilipino.

5. Kapitolyo ng Quezon (Tayabas)
Itinayo bilang Kapitolyo ng Tayabas noong 1908 sa lupang ipinagkaloob ni Abogado Filemon E. Perez. Ginawang konkreto ang gusali alinsunod sa Public Act No. 1637. Pinalawak ito mula 1930 hanggang 1935 sa ilalim ng pamumuno ni Gobernador Maximo Rodriguez. Nasira ang gusali noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig at naipagawa muli sa bisa ng Tydings Act noong Abril 30, 1946. Sa bisa ng Republic Act No. 14, pinangalanan itong Quezon Provincial Capitol noong Setyembre 7, 1946.

6. Kapitolyo ng Negros Occidental
Ang orihinal na Kapitolyo ng Negros Occidental ay nasa lumang bahay na ipinagkaloob ni Jose Ruiz de Luzuriaga sa kanto ng Daang Luzuriaga at Araneta. Ang kasalukuyang gusali ay dinisenyo ni Arkitekto Juan Arellano noong 1927 at natapos noong 1933 sa ilalim ni Gobernador Jose Locsin. Itinuturing itong mahalagang halimbawa ng gusaling pampamahalaan at arkitektura noong unang bahagi ng ika-20 siglo sa panahon ng mga Amerikano. Ipinahayag itong Pambansang Palatandaang Makasaysayan noong Hulyo 19, 2004.

7. Kapitolyo ng Cebu
Ang dating Kapitolyo ng Cebu ay matatagpuan sa harap ng kasalukuyang Plaza Independencia. Nasakop ito ng mga rebolusyonaryong Pilipino noong 1898 at ng mga puwersang Amerikano noong 1899. Ang kasalukuyang gusali ay dinisenyo ni Juan Arellano at itinayo noong Disyembre 1936. Pinasinayaan ito ni Pangulong Manuel L. Quezon noong Hunyo 14, 1938. Isang halimbawa ito ng gusaling pampamahalaan mula sa panahon ng Komonwelt. Idineklara itong Pambansang Palatandaang Pangkasaysayan noong Hunyo 9, 2008.

8. Casa Real ng Iloilo
Ang Casa Real ng Iloilo ay itinayo noong panahon ng mga Kastila, yari sa kahoy at bato. Naging Kapitolyo ito nang maitatag ang Pamahalaang Sibil ng Iloilo noong Abril 11, 1901, sa ilalim ni Gobernador Martin T. Delgado (1901–1904). Ginamit ito ng mga Hapones mula 1942 hanggang 1945. Naayos ang ilang bahagi ng gusali noong dekada 1960. Nasunog ito noong Nobyembre 4, 1998 at muling naipagawa. Mula 1901 hanggang 2001, naging sentro ito ng pamahalaang panlalawigan ng Iloilo.

9. Kapitolyo ng Ilocos Norte
Ang Kapitolyo ng Ilocos Norte ay dinisenyo ni Ralph Harrington Doane at itinayo mula 1917 hanggang 1925 sa pangangasiwa nina Jose Paez at Tomas Mapua. Noong Disyembre 12, 1941, dumating ang mga Hapones sa Laoag, dahilan upang lumikas si Gobernador Roque Ablan at ituloy ang pamahalaan sa kabundukan ng Maananteng, Solsona. Pinalaya ang Laoag ng 15th Infantry Regiment ng United States Army Forces in the Philippines–Northern Luzon noong Pebrero 13, 1945. Isinaayos ang gusali noong 1957 at pinasinayaan ito ni Pangulong Carlos P. Garcia noong Disyembre 27, 1958. Inilagay ang marker bilang bahagi ng ika-200 anibersaryo ng Ilocos Norte (1818–2018).

10. Kapitolyo ng Sorsogon
Noong 1902, ang tahanan ng angkang De Vera ang nagsilbing pansamantalang opisina ni Gobernador Bernardino Monreal. Itinayo ang Kapitolyo ng Sorsogon mula 1915 hanggang 1917 sa ilalim ni Gobernador Victor Eco, kasabay ng gusaling hukuman at panlalawigang piitan. Pinamahalaan ito nina Arkitekto George Fenhagen at Ralph H. Doane.
Other Articles
-
Filipino Brand of Service Excellence in the Municipality of Abucay
The Provincial Government of Bataan, through the Office of the Provincial Tourism Officer, in partnership with the Department of Tourism – Region III and the Local Government Unit of Abucay, successfully conducted the Filipino Brand of Service Excellence (FBSE) Seminar on October 15, 2026, at the Abucay Multipurpose Cooperative (AMPC) in Calaylayan, Abucay, Bataan. The…
-
Filipino Brand of Service Excellence in the Municipality of Hermosa
The Provincial Government of Bataan, through the Office of the Provincial Tourism Officer, in partnership with the Department of Tourism – Region III and the Local Government Unit of Hermosa, conducted the Filipino Brand of Service Excellence (FBSE) Seminar on October 8, 2026, at the Assembly Hall of the Municipal Hall in Hermosa, Bataan. The…
-
SM City Bataan Unveils Whimsical Holiday Sweet Soirée Christmas Centerpiece
SM City Bataan welcomes the holiday season with Holiday Sweet Soirée, a whimsical Christmas centerpiece inspired by a delightful afternoon tea party filled with playful details, glittering gold accents, and festive hues. At the heart of the display stands a magnificent 29-foot Christmas tree, adorned with colorful ornaments and complemented by giant teacups, oversized teapots,…
-
Where cultures found home, and stories remain
And Ganda ng Bataan isn’t just in the places you see, it’s also in the stories they hold. At Morong Discovery Park, shrines and monuments stand as reminders of faith, culture, hope, and new beginnings – stories of communities who once found refuge and built a home here. Today, these places remain as reminders of…
-
Pawikan Festival 2026 – Schedule of Activities
It’s that time of the year again! The Pawikan Festival is back, bringing another month of activities dedicated to our beloved pawikan. With this year’s theme, “Pawikan at Kalikasan, Yaman ng Bataan!”, we’re once again celebrating the pawikan and the importance of protecting them and their natural habitat. Throughout the month, various activities will bring…
-
Craving Vietnamese food without leaving Bataan? Tara sa Loleng’s!
From hu tieu and bánh mì to other Vietnamese favorites, Loleng’s brings the flavors of Vietnam to Morong, Bataan—perfect for when you’re craving something different on your next Bataan food trip. • Loleng’s Main: Mayor St. Binaritan Morong Bataan • Loleng’s Plus (2): NATIONAL Rd. ibabao Morong Bataan • Loleng’s 3: Purok 5, SBMA Rd.,…
-
Got a long weekend coming up? Spend it in Bataan.
Got a long weekend coming up? Spend it in Bataan. TARA (Travel And Route Arranger) can have your getaway ready in about a minute. Answer 9 quick questions and TARA lays out your trip day by day: the destinations, the drive times, and the pasalubong stops. You’ll also get a traveler type, like The Pilgrim…
-
Three days, one expo, and so many reasons to visit Bataan!
From connecting with fellow tourism partners to meeting the many visitors who dropped by our booth, NorthPhil Expo 2026 was a great opportunity to share our destinations, local products, and TARA sa Bataan with more people. And yes, we’re taking home the Best Booth Staff award, too! Thank you to everyone who visited our booth,…
-
Happening now: Atom’s Magical Day at Bataan Tourism Center
The Atom Learning Center kids, accompanied by their parents and teachers, embarked on an enchanting community visit to the Bataan Tourism Center. Dressed in their delightful, magical costumes, our Atom kids radiated creativity and joy as they engaged with the wonderful individuals who play such an important role in promoting tourism in our community. We…
-
Behind the rattan bags & baskets
Before it becomes that stylish piece you carry, the rattan goes through soaking, sun-drying, weaving, pag-iikid, sanding, and finishing with every step done carefully by skilled hands. It’s time, patience, and craftsmanship woven into every piece. Discover the craft behind the Ganda ng Bataan and see more of Pulo’s handcrafted designs: Instagram: @pulomain_Facebook: Pulo HandicraftThere’s…
Come and Join us

FOLLOW US ON
