Buwan ng Pambansang Pamana 2025: Kapitolyo sa kasaysayang pampulitika ng bansa — mga unang nalagakan ng panandang pangkasaysayan
Sa pagwawakas ng Buwan ng Pambansang Pamana, tampok sa seryeng ito ang mga unang Kapitolyo ng mga lalawigan na kinilala ng Pambansang Komisyong Pangkasaysayan ng Pilipinas (NHCP) sa pamamagitan ng mga panandang pangkasaysayan o pahayag bilang Pambansang Palatandaang Makasaysayan. Sa lente ng kasaysayang pampulitika, ang mga Kapitolyo ay hindi lamang gusali kundi espasyo ng pamumuno at kapangyarihan, na nagsilbing sentro ng kolonyal, rebolusyonaryo, at republikang pamahalaan sa mga lalawigan.
Mula sa panunungkulan ng mga alkalde mayor, gobernador sibil, at mga lider ng rebolusyon, hanggang sa muling pagtatatag ng demokrasya pagkatapos ng digmaan—ang mga istrukturang ito ay tahimik na saksi sa mahahalagang yugto ng pamahalaang Pilipino.
Ang mga larawang tampok sa serye na ito ay nagpapakita ng sampung makasaysayang gusaling Kapitolyo (o probisyunaryo) na unang kinilala ng Komisyon bilang mahalagang bahagi ng kasaysayang pampamahalaan ng bansa.
1. Kapitolyo ng Bataan
Orihinal na itinayo bilang Casa Real ng Bataan sa ilalim ni Alcalde Mayor Domingo de Goyenchea mula 1792 hanggang 1794. Nasira ito sa mga lindol noong 1852 at 1854, at isinailalim sa mga pagsasaayos noong 1854, 1869, 1880, at 1885. Mula Mayo 31, 1898 hanggang Enero 1900, nagsilbi itong punong-tanggapan ng Rebolusyonaryong Pamahalaan ng Bataan. Mula 1903 hanggang 1906, naging tahanan din ito ng Mataas na Paaralang Panlalawigan.
2. Kapitolyo ng Zambales
Itinayo ng Pamahalaang Kolonyal ng Espanya mula 1875 hanggang 1878, ang gusali ay orihinal na ginamit bilang Panlalawigang Piitan noong panahon ng mga Kastila. Noong 1899, ito ay naging Pangkalahatang Himpilan ng Rebolusyonaryong Pamahalaan ng Zambales. Matapos ang muling pagsasaayos ng harapan ng gusali noong 1939, nagsilbi na itong opisyal na Kapitolyo ng Pamahalaang Panlalawigan ng Zambales.
3. Price Mansion, Tacloban
Itinayo noong 1910, ang gusali ay dating pag-aari ni G. Walter S. Price at ng kanyang asawa. Sa panahon ng Kampanya sa Pilipinas ng Allied Forces noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ito ay pansamantalang ginamit bilang Kapitolyo ng Philippine Commonwealth mula Oktubre 20 hanggang 23, 1944. Naiwasan ni Heneral Douglas MacArthur ang matinding pinsala nang tamaan ng bombang Hapon ang bubong ng silid na kanyang tinutuluyan noong Oktubre 20, 1944.
4. Kapitolyo ng Leyte
Ang Panlalawigang Kapitolyo ng Leyte ang nagsilbing punong tanggapan ng Pamahalaang Komonwelt ng Pilipinas mula Oktubre 23, 1944 hanggang Pebrero 27, 1945. Noong Oktubre 23, 1944, nanumpa si dating Pangalawang Pangulo Sergio Osmeña bilang Pangulo ng Philippine Commonwealth sa hagdanan ng gusali sa harap ni Heneral Douglas MacArthur, na sinaksihan ng mga miyembro ng Gabinete, puwersa ng Allied Forces, at mga bagong layang Pilipino.
5. Kapitolyo ng Quezon (Tayabas)
Itinayo bilang Kapitolyo ng Tayabas noong 1908 sa lupang ipinagkaloob ni Abogado Filemon E. Perez. Ginawang konkreto ang gusali alinsunod sa Public Act No. 1637. Pinalawak ito mula 1930 hanggang 1935 sa ilalim ng pamumuno ni Gobernador Maximo Rodriguez. Nasira ang gusali noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig at naipagawa muli sa bisa ng Tydings Act noong Abril 30, 1946. Sa bisa ng Republic Act No. 14, pinangalanan itong Quezon Provincial Capitol noong Setyembre 7, 1946.
6. Kapitolyo ng Negros Occidental
Ang orihinal na Kapitolyo ng Negros Occidental ay nasa lumang bahay na ipinagkaloob ni Jose Ruiz de Luzuriaga sa kanto ng Daang Luzuriaga at Araneta. Ang kasalukuyang gusali ay dinisenyo ni Arkitekto Juan Arellano noong 1927 at natapos noong 1933 sa ilalim ni Gobernador Jose Locsin. Itinuturing itong mahalagang halimbawa ng gusaling pampamahalaan at arkitektura noong unang bahagi ng ika-20 siglo sa panahon ng mga Amerikano. Ipinahayag itong Pambansang Palatandaang Makasaysayan noong Hulyo 19, 2004.
7. Kapitolyo ng Cebu
Ang dating Kapitolyo ng Cebu ay matatagpuan sa harap ng kasalukuyang Plaza Independencia. Nasakop ito ng mga rebolusyonaryong Pilipino noong 1898 at ng mga puwersang Amerikano noong 1899. Ang kasalukuyang gusali ay dinisenyo ni Juan Arellano at itinayo noong Disyembre 1936. Pinasinayaan ito ni Pangulong Manuel L. Quezon noong Hunyo 14, 1938. Isang halimbawa ito ng gusaling pampamahalaan mula sa panahon ng Komonwelt. Idineklara itong Pambansang Palatandaang Pangkasaysayan noong Hunyo 9, 2008.
8. Casa Real ng Iloilo
Ang Casa Real ng Iloilo ay itinayo noong panahon ng mga Kastila, yari sa kahoy at bato. Naging Kapitolyo ito nang maitatag ang Pamahalaang Sibil ng Iloilo noong Abril 11, 1901, sa ilalim ni Gobernador Martin T. Delgado (1901–1904). Ginamit ito ng mga Hapones mula 1942 hanggang 1945. Naayos ang ilang bahagi ng gusali noong dekada 1960. Nasunog ito noong Nobyembre 4, 1998 at muling naipagawa. Mula 1901 hanggang 2001, naging sentro ito ng pamahalaang panlalawigan ng Iloilo.
9. Kapitolyo ng Ilocos Norte
Ang Kapitolyo ng Ilocos Norte ay dinisenyo ni Ralph Harrington Doane at itinayo mula 1917 hanggang 1925 sa pangangasiwa nina Jose Paez at Tomas Mapua. Noong Disyembre 12, 1941, dumating ang mga Hapones sa Laoag, dahilan upang lumikas si Gobernador Roque Ablan at ituloy ang pamahalaan sa kabundukan ng Maananteng, Solsona. Pinalaya ang Laoag ng 15th Infantry Regiment ng United States Army Forces in the Philippines–Northern Luzon noong Pebrero 13, 1945. Isinaayos ang gusali noong 1957 at pinasinayaan ito ni Pangulong Carlos P. Garcia noong Disyembre 27, 1958. Inilagay ang marker bilang bahagi ng ika-200 anibersaryo ng Ilocos Norte (1818–2018).
10. Kapitolyo ng Sorsogon
Noong 1902, ang tahanan ng angkang De Vera ang nagsilbing pansamantalang opisina ni Gobernador Bernardino Monreal. Itinayo ang Kapitolyo ng Sorsogon mula 1915 hanggang 1917 sa ilalim ni Gobernador Victor Eco, kasabay ng gusaling hukuman at panlalawigang piitan. Pinamahalaan ito nina Arkitekto George Fenhagen at Ralph H. Doane.
Other Articles
-
Behind the rattan bags & baskets
Before it becomes that stylish piece you carry, the rattan goes through soaking, sun-drying, weaving, pag-iikid, sanding, and finishing with every step done carefully by skilled hands. It’s time, patience, and craftsmanship woven into every piece. Discover the craft behind the Ganda ng Bataan and see more of Pulo’s handcrafted designs: Instagram: @pulomain_Facebook: Pulo HandicraftThere’s…
-
Day 3 of NorthPhil Expo 2026
The Provincial Tourism Office of Bataan closes NorthPhil Expo 2026 on a high note, having been awarded Best Booth Staff at The Event Center, SM City Clark, Pampanga. Over three days, the Bataan booth welcomed visitors with warmth and helped them discover the province’s destinations, heritage, and local products. Among the highlights was TARA sa…
-
NorthPhil Expo 2026
More than just a booth, we’re bringing Bataan closer to you through our tourism destinations, local products, and exciting travel experiences. Plus, get to know TARA sa Bataan, your travel buddy for planning your next getaway! Last day na ng NorthPhil Expo 2026 today, kaya kung nasa SM City Clark kayo, huwag nang magpahuli! Tara…
-
Day 2 of NORTHPHIL Expo 2026
A trip plan in about a minute, and visitors at the Bataan booth are loving it. On Day 2 of NorthPhil Expo 2026 at The Event Centre, SM City Clark, guests continue to respond warmly to TARA sa Bataan (Travel And Route Arranger). By answering nine quick questions, visitors receive a personalized day-by-day itinerary featuring…
-
Something is growing in Orani
At the Tubo-Tubo Livelihood Site, sustainability goes beyond protecting the environment, it also creates opportunities for the community. From aquaponics and a communal garden to a chicken farm and mangrove nursery, each space supports learning, livelihood, and the care for nature. Here, you’ll see how community and conservation can grow side by side, another story…
-
Two Grand Winner awards for Bataan!
A proud moment for our province as Bataan takes home two Grand Winner awards at the ATOP Pearl Awards 2026, a national recognition program honoring outstanding tourism initiatives and achievements of local government units across the Philippines. The awarding ceremony was held in Ormoc City, Leyte, on October 21, 2026. Best Tourism Month/Week Celebration (Provincial…
-
Hu tieu? Bánh mì? Sa Bataan? YES PLEASE!!!
From hu tieu to bánh mì, Loleng’s Hutieu-an brings an authentic taste of Vietnam to Morong through recipes rooted in a story of friendship and cultural exchange – isa na namang unexpected reason to say, “Ang Ganda ng Bataan!” Want to try it for yourself? • Loleng’s Main: Mayor St. Binaritan Morong Bataan • Loleng’s…
-
Bataan is heading to NorthPhil Expo 2026!
There’s always something special to discover in Bataan, from its beautiful landscapes and coastal escapes to its rich history and the stories of the people who make this province worth visiting. We’re excited to share a little piece of home with you at NorthPhil Expo 2026, happening on October 23–25, 2026, at The Event Centre,…
-
October Just Got More Super: SM Supermalls Turns Family Weekends Into a Super Kids
From superhero and princess makeovers to exciting dance challenges, SM Supermalls turns family weekends into memorable adventures filled with fun, creativity, and discovery. SM Supermalls brought the SM Super Kids Universe to life this October, giving families more reasons to bond and children more opportunities to play, explore, and showcase their talents through a series…
-
Bataan cravings just hit different
There’s one restaurant in Bataan we somehow always end up coming back to. Whether we’re coming home or bringing friends from out of town, The Beanery – Orani is always part of the plan. One more place to taste, one more reason to say ang Ganda ng Bataan. Find The Beanery around Bataan: • Balanga…
Come and Join us
FOLLOW US ON
𝗠𝗮𝗻𝗶𝗹𝗮 𝗙𝗲𝗿𝗿𝘆 𝗧𝗲𝗿𝗺𝗶𝗻𝗮𝗹:CCP Complex, Pedro Bukaneg Street, Pasay City
