Buwan ng Pambansang Pamana 2025: Kapitolyo sa kasaysayang pampulitika ng bansa — mga unang nalagakan ng panandang pangkasaysayan
Sa pagwawakas ng Buwan ng Pambansang Pamana, tampok sa seryeng ito ang mga unang Kapitolyo ng mga lalawigan na kinilala ng Pambansang Komisyong Pangkasaysayan ng Pilipinas (NHCP) sa pamamagitan ng mga panandang pangkasaysayan o pahayag bilang Pambansang Palatandaang Makasaysayan. Sa lente ng kasaysayang pampulitika, ang mga Kapitolyo ay hindi lamang gusali kundi espasyo ng pamumuno at kapangyarihan, na nagsilbing sentro ng kolonyal, rebolusyonaryo, at republikang pamahalaan sa mga lalawigan.
Mula sa panunungkulan ng mga alkalde mayor, gobernador sibil, at mga lider ng rebolusyon, hanggang sa muling pagtatatag ng demokrasya pagkatapos ng digmaan—ang mga istrukturang ito ay tahimik na saksi sa mahahalagang yugto ng pamahalaang Pilipino.
Ang mga larawang tampok sa serye na ito ay nagpapakita ng sampung makasaysayang gusaling Kapitolyo (o probisyunaryo) na unang kinilala ng Komisyon bilang mahalagang bahagi ng kasaysayang pampamahalaan ng bansa.
1. Kapitolyo ng Bataan
Orihinal na itinayo bilang Casa Real ng Bataan sa ilalim ni Alcalde Mayor Domingo de Goyenchea mula 1792 hanggang 1794. Nasira ito sa mga lindol noong 1852 at 1854, at isinailalim sa mga pagsasaayos noong 1854, 1869, 1880, at 1885. Mula Mayo 31, 1898 hanggang Enero 1900, nagsilbi itong punong-tanggapan ng Rebolusyonaryong Pamahalaan ng Bataan. Mula 1903 hanggang 1906, naging tahanan din ito ng Mataas na Paaralang Panlalawigan.
2. Kapitolyo ng Zambales
Itinayo ng Pamahalaang Kolonyal ng Espanya mula 1875 hanggang 1878, ang gusali ay orihinal na ginamit bilang Panlalawigang Piitan noong panahon ng mga Kastila. Noong 1899, ito ay naging Pangkalahatang Himpilan ng Rebolusyonaryong Pamahalaan ng Zambales. Matapos ang muling pagsasaayos ng harapan ng gusali noong 1939, nagsilbi na itong opisyal na Kapitolyo ng Pamahalaang Panlalawigan ng Zambales.
3. Price Mansion, Tacloban
Itinayo noong 1910, ang gusali ay dating pag-aari ni G. Walter S. Price at ng kanyang asawa. Sa panahon ng Kampanya sa Pilipinas ng Allied Forces noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ito ay pansamantalang ginamit bilang Kapitolyo ng Philippine Commonwealth mula Oktubre 20 hanggang 23, 1944. Naiwasan ni Heneral Douglas MacArthur ang matinding pinsala nang tamaan ng bombang Hapon ang bubong ng silid na kanyang tinutuluyan noong Oktubre 20, 1944.
4. Kapitolyo ng Leyte
Ang Panlalawigang Kapitolyo ng Leyte ang nagsilbing punong tanggapan ng Pamahalaang Komonwelt ng Pilipinas mula Oktubre 23, 1944 hanggang Pebrero 27, 1945. Noong Oktubre 23, 1944, nanumpa si dating Pangalawang Pangulo Sergio Osmeña bilang Pangulo ng Philippine Commonwealth sa hagdanan ng gusali sa harap ni Heneral Douglas MacArthur, na sinaksihan ng mga miyembro ng Gabinete, puwersa ng Allied Forces, at mga bagong layang Pilipino.
5. Kapitolyo ng Quezon (Tayabas)
Itinayo bilang Kapitolyo ng Tayabas noong 1908 sa lupang ipinagkaloob ni Abogado Filemon E. Perez. Ginawang konkreto ang gusali alinsunod sa Public Act No. 1637. Pinalawak ito mula 1930 hanggang 1935 sa ilalim ng pamumuno ni Gobernador Maximo Rodriguez. Nasira ang gusali noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig at naipagawa muli sa bisa ng Tydings Act noong Abril 30, 1946. Sa bisa ng Republic Act No. 14, pinangalanan itong Quezon Provincial Capitol noong Setyembre 7, 1946.
6. Kapitolyo ng Negros Occidental
Ang orihinal na Kapitolyo ng Negros Occidental ay nasa lumang bahay na ipinagkaloob ni Jose Ruiz de Luzuriaga sa kanto ng Daang Luzuriaga at Araneta. Ang kasalukuyang gusali ay dinisenyo ni Arkitekto Juan Arellano noong 1927 at natapos noong 1933 sa ilalim ni Gobernador Jose Locsin. Itinuturing itong mahalagang halimbawa ng gusaling pampamahalaan at arkitektura noong unang bahagi ng ika-20 siglo sa panahon ng mga Amerikano. Ipinahayag itong Pambansang Palatandaang Makasaysayan noong Hulyo 19, 2004.
7. Kapitolyo ng Cebu
Ang dating Kapitolyo ng Cebu ay matatagpuan sa harap ng kasalukuyang Plaza Independencia. Nasakop ito ng mga rebolusyonaryong Pilipino noong 1898 at ng mga puwersang Amerikano noong 1899. Ang kasalukuyang gusali ay dinisenyo ni Juan Arellano at itinayo noong Disyembre 1936. Pinasinayaan ito ni Pangulong Manuel L. Quezon noong Hunyo 14, 1938. Isang halimbawa ito ng gusaling pampamahalaan mula sa panahon ng Komonwelt. Idineklara itong Pambansang Palatandaang Pangkasaysayan noong Hunyo 9, 2008.
8. Casa Real ng Iloilo
Ang Casa Real ng Iloilo ay itinayo noong panahon ng mga Kastila, yari sa kahoy at bato. Naging Kapitolyo ito nang maitatag ang Pamahalaang Sibil ng Iloilo noong Abril 11, 1901, sa ilalim ni Gobernador Martin T. Delgado (1901–1904). Ginamit ito ng mga Hapones mula 1942 hanggang 1945. Naayos ang ilang bahagi ng gusali noong dekada 1960. Nasunog ito noong Nobyembre 4, 1998 at muling naipagawa. Mula 1901 hanggang 2001, naging sentro ito ng pamahalaang panlalawigan ng Iloilo.
9. Kapitolyo ng Ilocos Norte
Ang Kapitolyo ng Ilocos Norte ay dinisenyo ni Ralph Harrington Doane at itinayo mula 1917 hanggang 1925 sa pangangasiwa nina Jose Paez at Tomas Mapua. Noong Disyembre 12, 1941, dumating ang mga Hapones sa Laoag, dahilan upang lumikas si Gobernador Roque Ablan at ituloy ang pamahalaan sa kabundukan ng Maananteng, Solsona. Pinalaya ang Laoag ng 15th Infantry Regiment ng United States Army Forces in the Philippines–Northern Luzon noong Pebrero 13, 1945. Isinaayos ang gusali noong 1957 at pinasinayaan ito ni Pangulong Carlos P. Garcia noong Disyembre 27, 1958. Inilagay ang marker bilang bahagi ng ika-200 anibersaryo ng Ilocos Norte (1818–2018).
10. Kapitolyo ng Sorsogon
Noong 1902, ang tahanan ng angkang De Vera ang nagsilbing pansamantalang opisina ni Gobernador Bernardino Monreal. Itinayo ang Kapitolyo ng Sorsogon mula 1915 hanggang 1917 sa ilalim ni Gobernador Victor Eco, kasabay ng gusaling hukuman at panlalawigang piitan. Pinamahalaan ito nina Arkitekto George Fenhagen at Ralph H. Doane.
Other Articles
-
SM Stands ALL for Down: All SM Malls Unite Nationwide for World Down Syndrome Day
In celebration of World Down Syndrome Day (March 21), SM mounted a unified, nationwide activation through its Corporate Social Responsibility arm, SM Cares. The activation reaffirms SM’s long-standing commitment to becoming a truly inclusive Mall for All where every individual is welcomed, respected, and valued. Observed every 3/21 to symbolize the triplication of the 21st
-
SM and City Government of Balanga Hosts Summer PAWshion Show: Dog Edition
BATAAN, PHILIPPINES — SM City Bataan and the City Government of Balanga warmly welcomed pet lovers, fur parents, and partners to the Summer PAWshion Show: Dog Edition on March 23, 2026, held in collaboration with the City Health Office.The event gathered the community for a fun-filled and meaningful celebration of pets, highlighting creativity, companionship, and
-
Warmest congratulations to Las Casas Filipinas de Acuzar on celebrating 16 years of bringing Philippine heritage to life
For years, Las Casas has been a place where history is not only remembered but experienced through its beautifully preserved houses, meaningful stories, and the culture it proudly shares with every visitor.This milestone also recognizes the incredible women behind the scenes whose passion and dedication help keep our heritage alive each day. May your journey
-
Take a Holy Week break kasama ang whole family by exploring the beautiful beaches of Region 3
It’s the perfect place to create meaningful moments with the people who matter most, while enjoying peaceful spots that help you reflect and focus on your spirituality. From serene shores to lush green sceneries, Central Luzon offers the perfect balance of relaxation, reflection, and family bonding this Holy Week. Book na with our accredited tour
-
This Holy Week, let Las Casas Filipinas de Acuzar be the starting point of your Visita Iglesia in Bataan
Our very own Sanctuario de San Jose offers a serene space for prayer and reflection—making Las Casas the perfect place to begin your Holy Week journey before visiting nearby historic churches. A meaningful retreat, a timeless destination, and a tradition worth experiencing. Plan your Holy Week stay with us. Other Articles Come and Join
-
Congratulations to La Jolla Hotel & Beach Resort!
We celebrate their well-deserved 4-Star Rating from the Department of Tourism, a true reflection of their dedication to creating memorable stays through outstanding hospitality and service. Visit them and experience excellence firsthand:Website: lajollaph.comFacebook: https://www.facebook.com/TheJewelOfTheWest Together, let us Behold Bataan! Other Articles Come and Join us FOLLOW US ON
-
Enjoy exclusive room rates with breakfast and buffet lunch, plus a 30% off return guest voucher
Kids can enjoy Easter egg hunting, egg painting, loot bags, a magic show, and face painting. The stay also includes guided estate and historical tours, personal butler service, and late check out. Inquiries are welcome Other Articles Come and Join us FOLLOW US ON
-
SM Store Bataan’s Get Ready for Summer Sale is here
March 20 – 22, 2026 Enjoy up to 50% OFF on select items,+10% OFF with a ₱3,000 minimum single-receipt spend! No discount cap! Be Summer-ready, at SM Store, Your Every Day Store! *T&Cs apply. Refer to partner websites for complete details. DTI#249645, S2026 Other Articles Come and Join us FOLLOW US ON
-
Love starts early at Las Casas
From sunset yacht vibes to cozy candle-lit dinners by the boardwalk, our Pre-Valentine’s Escape is made for couples, families, and friends who love making moments together.Inclusions:🌅 Sunset docked yacht with cocktails🎻 Boardwalk platter dinner with live violinist💆♀️ 30-minute massage🏛️ Guided heritage walking tour & cultural show🍽️ Breakfast, jeepney use, beach & pool accessBook until February
-
From history to heritage, rich and tasty homegrown flavors, timeless and historical structures – Bataan definitely offers a great adventure for everyone! Take your pick or visit them all!
📍 Mt. Samat National Shrine – honoring courage and sacrifice📍 Rancho Bernardo Luxury Villas and Resort – nature, serenity, and scenic views📍 Cusina ni Nanay Maria – a Filipino comfort food feast📍 Las Casas Filipinas de Acuzar – historical beauty meets modern luxurySee you? See you! Other Articles Come and Join us FOLLOW US ON
Come and Join us
FOLLOW US ON