Buwan ng Pambansang Pamana 2025: Kapitolyo sa kasaysayang pampulitika ng bansa — mga unang nalagakan ng panandang pangkasaysayan
Sa pagwawakas ng Buwan ng Pambansang Pamana, tampok sa seryeng ito ang mga unang Kapitolyo ng mga lalawigan na kinilala ng Pambansang Komisyong Pangkasaysayan ng Pilipinas (NHCP) sa pamamagitan ng mga panandang pangkasaysayan o pahayag bilang Pambansang Palatandaang Makasaysayan. Sa lente ng kasaysayang pampulitika, ang mga Kapitolyo ay hindi lamang gusali kundi espasyo ng pamumuno at kapangyarihan, na nagsilbing sentro ng kolonyal, rebolusyonaryo, at republikang pamahalaan sa mga lalawigan.
Mula sa panunungkulan ng mga alkalde mayor, gobernador sibil, at mga lider ng rebolusyon, hanggang sa muling pagtatatag ng demokrasya pagkatapos ng digmaan—ang mga istrukturang ito ay tahimik na saksi sa mahahalagang yugto ng pamahalaang Pilipino.
Ang mga larawang tampok sa serye na ito ay nagpapakita ng sampung makasaysayang gusaling Kapitolyo (o probisyunaryo) na unang kinilala ng Komisyon bilang mahalagang bahagi ng kasaysayang pampamahalaan ng bansa.
1. Kapitolyo ng Bataan
Orihinal na itinayo bilang Casa Real ng Bataan sa ilalim ni Alcalde Mayor Domingo de Goyenchea mula 1792 hanggang 1794. Nasira ito sa mga lindol noong 1852 at 1854, at isinailalim sa mga pagsasaayos noong 1854, 1869, 1880, at 1885. Mula Mayo 31, 1898 hanggang Enero 1900, nagsilbi itong punong-tanggapan ng Rebolusyonaryong Pamahalaan ng Bataan. Mula 1903 hanggang 1906, naging tahanan din ito ng Mataas na Paaralang Panlalawigan.
2. Kapitolyo ng Zambales
Itinayo ng Pamahalaang Kolonyal ng Espanya mula 1875 hanggang 1878, ang gusali ay orihinal na ginamit bilang Panlalawigang Piitan noong panahon ng mga Kastila. Noong 1899, ito ay naging Pangkalahatang Himpilan ng Rebolusyonaryong Pamahalaan ng Zambales. Matapos ang muling pagsasaayos ng harapan ng gusali noong 1939, nagsilbi na itong opisyal na Kapitolyo ng Pamahalaang Panlalawigan ng Zambales.
3. Price Mansion, Tacloban
Itinayo noong 1910, ang gusali ay dating pag-aari ni G. Walter S. Price at ng kanyang asawa. Sa panahon ng Kampanya sa Pilipinas ng Allied Forces noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ito ay pansamantalang ginamit bilang Kapitolyo ng Philippine Commonwealth mula Oktubre 20 hanggang 23, 1944. Naiwasan ni Heneral Douglas MacArthur ang matinding pinsala nang tamaan ng bombang Hapon ang bubong ng silid na kanyang tinutuluyan noong Oktubre 20, 1944.
4. Kapitolyo ng Leyte
Ang Panlalawigang Kapitolyo ng Leyte ang nagsilbing punong tanggapan ng Pamahalaang Komonwelt ng Pilipinas mula Oktubre 23, 1944 hanggang Pebrero 27, 1945. Noong Oktubre 23, 1944, nanumpa si dating Pangalawang Pangulo Sergio Osmeña bilang Pangulo ng Philippine Commonwealth sa hagdanan ng gusali sa harap ni Heneral Douglas MacArthur, na sinaksihan ng mga miyembro ng Gabinete, puwersa ng Allied Forces, at mga bagong layang Pilipino.
5. Kapitolyo ng Quezon (Tayabas)
Itinayo bilang Kapitolyo ng Tayabas noong 1908 sa lupang ipinagkaloob ni Abogado Filemon E. Perez. Ginawang konkreto ang gusali alinsunod sa Public Act No. 1637. Pinalawak ito mula 1930 hanggang 1935 sa ilalim ng pamumuno ni Gobernador Maximo Rodriguez. Nasira ang gusali noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig at naipagawa muli sa bisa ng Tydings Act noong Abril 30, 1946. Sa bisa ng Republic Act No. 14, pinangalanan itong Quezon Provincial Capitol noong Setyembre 7, 1946.
6. Kapitolyo ng Negros Occidental
Ang orihinal na Kapitolyo ng Negros Occidental ay nasa lumang bahay na ipinagkaloob ni Jose Ruiz de Luzuriaga sa kanto ng Daang Luzuriaga at Araneta. Ang kasalukuyang gusali ay dinisenyo ni Arkitekto Juan Arellano noong 1927 at natapos noong 1933 sa ilalim ni Gobernador Jose Locsin. Itinuturing itong mahalagang halimbawa ng gusaling pampamahalaan at arkitektura noong unang bahagi ng ika-20 siglo sa panahon ng mga Amerikano. Ipinahayag itong Pambansang Palatandaang Makasaysayan noong Hulyo 19, 2004.
7. Kapitolyo ng Cebu
Ang dating Kapitolyo ng Cebu ay matatagpuan sa harap ng kasalukuyang Plaza Independencia. Nasakop ito ng mga rebolusyonaryong Pilipino noong 1898 at ng mga puwersang Amerikano noong 1899. Ang kasalukuyang gusali ay dinisenyo ni Juan Arellano at itinayo noong Disyembre 1936. Pinasinayaan ito ni Pangulong Manuel L. Quezon noong Hunyo 14, 1938. Isang halimbawa ito ng gusaling pampamahalaan mula sa panahon ng Komonwelt. Idineklara itong Pambansang Palatandaang Pangkasaysayan noong Hunyo 9, 2008.
8. Casa Real ng Iloilo
Ang Casa Real ng Iloilo ay itinayo noong panahon ng mga Kastila, yari sa kahoy at bato. Naging Kapitolyo ito nang maitatag ang Pamahalaang Sibil ng Iloilo noong Abril 11, 1901, sa ilalim ni Gobernador Martin T. Delgado (1901–1904). Ginamit ito ng mga Hapones mula 1942 hanggang 1945. Naayos ang ilang bahagi ng gusali noong dekada 1960. Nasunog ito noong Nobyembre 4, 1998 at muling naipagawa. Mula 1901 hanggang 2001, naging sentro ito ng pamahalaang panlalawigan ng Iloilo.
9. Kapitolyo ng Ilocos Norte
Ang Kapitolyo ng Ilocos Norte ay dinisenyo ni Ralph Harrington Doane at itinayo mula 1917 hanggang 1925 sa pangangasiwa nina Jose Paez at Tomas Mapua. Noong Disyembre 12, 1941, dumating ang mga Hapones sa Laoag, dahilan upang lumikas si Gobernador Roque Ablan at ituloy ang pamahalaan sa kabundukan ng Maananteng, Solsona. Pinalaya ang Laoag ng 15th Infantry Regiment ng United States Army Forces in the Philippines–Northern Luzon noong Pebrero 13, 1945. Isinaayos ang gusali noong 1957 at pinasinayaan ito ni Pangulong Carlos P. Garcia noong Disyembre 27, 1958. Inilagay ang marker bilang bahagi ng ika-200 anibersaryo ng Ilocos Norte (1818–2018).
10. Kapitolyo ng Sorsogon
Noong 1902, ang tahanan ng angkang De Vera ang nagsilbing pansamantalang opisina ni Gobernador Bernardino Monreal. Itinayo ang Kapitolyo ng Sorsogon mula 1915 hanggang 1917 sa ilalim ni Gobernador Victor Eco, kasabay ng gusaling hukuman at panlalawigang piitan. Pinamahalaan ito nina Arkitekto George Fenhagen at Ralph H. Doane.
Other Articles
-
Discover Museo De Fatima in Mariveles
Located at the Our Lady of Fatima Chaplaincy in the Freeport Area of Bataan (FAB), Mariveles, Museo de Fatima is a local museum that offers visitors a glimpse into the history, culture, and faith of the community. Inside the museum, visitors can learn about the different chapters of Mariveles’ history, from its pre-colonial roots to…
-
Mariveles opens Museo De San Nicolas De Tolentino
The Municipality of Mariveles marked another step in its heritage and tourism efforts with the opening and blessing of the Museo de San Nicolas de Tolentino on September 10, 2026, at the Diocesan Shrine of St. Nicholas Tolentino Parish. The museum was opened as part of the Pista ni Apo Kulas celebration, bringing attention to…
-
Bataan Provincial Government Frontliners Strengthen Service Excellence Through FBSE Training
The Provincial Tourism Office of Bataan, in collaboration with the Department of Tourism – Region III, conducted the Filipino Brand of Service Excellence (FBSE) Training – Batch 2 today, September 10, 2026, at the Bataan Tourism Pavilion, City of Balanga, Bataan. The second batch of the training brought together frontline employees of the Provincial Government…
-
Filipino Brand of Service Excellence Training for Bataan Provincial Government Employees
The Provincial Tourism Office of Bataan, in collaboration with the Department of Tourism – Region III, conducted the Filipino Brand of Service Excellence (FBSE) Training – Batch 1 today, September 9, 2026, at the Bataan Tourism Pavilion, City of Balanga, Bataan. The training was attended by employees of the Provincial Government of Bataan, who gathered…
-
Filipino Brand of Service Excellence (FBSE) Seminar for 34 service employees of the Municipal Government of Samal
On September 7, 2026, the Provincial Tourism Office, in partnership with the Department of Tourism (DOT) and the Local Government Unit (LGU) of Samal, successfully concluded the Filipino Brand of Service Excellence (FBSE) Seminar for 34 service employees of the Municipal Government of Samal. This flagship training program of the DOT was led by FBSE…
-
Filipino Brand of Service Excellence Training
As we celebrate Tourism Month this September, Bataan continues to strengthen its commitment to delivering warm, genuine, and excellent service through the Filipino Brand of Service Excellence Training. This training is part of the implementation of Resolution No. 56, Series of 2025, adopting and institutionalizing the Mabuhay Gesture as the official greeting to enhance the…
-
Behold Bataan at the 37th Philippine Travel Mart 2026!
Come visit us at the Central Luzon booth at SMX Convention Center Manila from September 4-6 and get a little taste of what awaits you in Bataan—from breathtaking views and rich history to unforgettable experiences and warm Bataeño hospitality. Come and discover why it’s time to BEHOLD BATAAN! Other Articles Come and Join us FOLLOW…
-
The 7-day Bataan Eco-Tour Guides Training concluded its last module on August 29–30, 2026, at the Bataan Tourism Pavilion
Featuring its final activity, Basic First Aid and Mountaineering, led by DOT Resource Speaker Ms. Myrna Tubeo, together with Mr. Melchor Padilla and Mr. Edwin Aguilar as her co-facilitators for the last 2-day session. The participants underwent hands-on training on tent pitching through camp and station setting, essential mountaineering skills such as knot tying, and…
-
The fifth day of the Bataan Eco-Tour Guides Training
The fifth day of the Bataan Eco-Tour Guides Training was held on August 27, 2026, where the knowledge gained from the previous sessions was reflected through the participants’ application during the Mock Eco-Tour Guiding. The aspiring eco-tour guides were critiqued by a pool of selected evaluators invited by the Provincial Tourism Office, namely Ms. Gracious…
-
Tour Guiding Techniques and Application to the Tourism Industry
Mabuhay!On August 27, 2026, the fourth day of the Bataan Eco-Tour Guides Training, the aspiring eco-tour guides were enriched through the Core Principles of Eco-Guiding: Proper Guiding Techniques by the DOT Resource Speaker, Mr. Manu Del Rosario, with the assistance of DOT Training Representative, Mr. Erwin Joshua Salta, held at the Bataan Tourism Pavilion. The…
Come and Join us
FOLLOW US ON
𝗠𝗮𝗻𝗶𝗹𝗮 𝗙𝗲𝗿𝗿𝘆 𝗧𝗲𝗿𝗺𝗶𝗻𝗮𝗹:CCP Complex, Pedro Bukaneg Street, Pasay City
